Programma Sigarenfabriek Tussen 10.00 – 14.30 uur kan je in het voorste en oudste deel van de Sigarenfabriek uit 1913 een mini-tentoonstelling bezoeken. Ontdek door middel van panelen, maquettes en korte filmimpressies de verhalen over de geschiedenis van deze oude fabriek en hoe deze plek in de toekomst wordt getransformeerd tot Ritmeesterkwartier: een nieuwe hotspot in Veenendaal waar wonen, werken, welzijn en sport worden samengebracht. Over het monument Jochem van Schuppen startte in 1887 een tabakskerverij onder aan de Markt. Hieruit ontstond de eerste Veenendaalse sigarenfabriek. Deze firma, later Ritmeester genaamd, liet in 1912/1913 een fabrieksgebouw aan de Kerkewijk 65 bouwen naar ontwerp van de Veenendaalse architect Bernardus van Kreel. Ondanks diverse verbouwingen, waaronder recent één tot kantoor en appartementen, geeft het gebouw nog steeds een goed idee van het originele fabrieksgebouw van rond 1900. Het gebouw bestaat uit een souterrain en drie bouwlagen. De voorgevel is vijf traveeën breed en wordt in het midden afgesloten door een topgevel, geflankeerd door siersmeedwerken. De vensters hebben stalen roeden en zijn onder gecementeerde lateien aangebracht. De verschillende sheds (‘tanden’) van het zaagdak zijn met de glazen zijde naar het noorden gericht om het neutrale noorderlicht naar binnen te laten. Het pand is veel dieper dan breed omdat het diverse malen naar achteren is uitgebreid. Eén van de verbouwingen vond plaats in 1934 naar de plannen van de Erven B. Van Kreel (zoon van Bernard van Kreel, Evert Hermanus van Kreel). Zowel van deze verbouwing als van de eerste bouwfase zijn blauwdrukken bewaard gebleven. Zij geven een goed overzicht van de horizontale verdeling in functies. In het souterrain bevonden zich pakhuis, kerverij en stopkamer. Op de eerste verdieping bevond zich de expeditie, het kantoor, een magazijn en verder sorteer-, droog- en plakkamers. Op de tweede verdieping de sigarenmakerij en op de derde verdieping, tenslotte, bevonden zich de ringerij, de droogkamer en de kisten- en vormenzolder. Opvallend is dat het werk waarbij men het meeste licht nodig had, het feitelijk sigaren maken, niet op de door daglicht verlichte bovenste verdieping was ondergebracht. Bijzonder aan het totale Ritmeestercomplex met de talloze uitbreidingen (zoals in 1925/1933/1957/ 1963 en 1973) is, dat het hiermee tevens de bouw(technische)geschiedenis duidelijk naar voren komt. Van de bakstenen ‘voorbouw’ uit 1913 (gemeentelijk monument) met houten vloeren en eenvoudige stalen constructie, ontwikkelde zich het gebouw vervolgens naar de betonnen draagconstructie uit 1933 met de eerste lift (-opbouw). Daarna (vanaf 1957) kwamen de grotere overspanningen met stalen vakwerkliggers en grote daklichtstraten in beeld. Daar wordt ook de overgang gemarkeerd van het handwerk naar de machinale productie van de sigaar. Tot 2005 werden in de fabriek sigaren geproduceerd. Tegenwoordig worden de hallen gebruikt voor opslag en tijdelijke tentoonstellingen. Het gedeelte van de fabriek aan de Kerkewijk is de laatste jaren omgetoverd tot de “De Sigarenfabriek”, ofwel “The Creating Factory”. De voormalige fabriek is zo een multifunctionele werkplek geworden voor allerlei verschillende ondernemers en bewoners.

Address
Kerkewijk 65, Veenendaal