Εγκαταλελειμμένος σιδηρόδρομος στο Νόβι Σαντ, Σερβία - Συντελεστές: Szilárd Antal, 2021 / CULTstore

Οι Ιστορίες των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς είναι μια ετήσια πρωτοβουλία που μοιράζεται το έργο όσων έχουν διοργανώσει εκδηλώσεις ΕΗΚ και παρέχει χρηματοδότηση για την περαιτέρω ανάπτυξη των δραστηριοτήτων τους. Επιχορηγήσεις ύψους έως 10 000 ευρώ είναι διαθέσιμες για έργα που συνδέονται με τις προτεραιότητες των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς, όπως η εκπαίδευση, η συμμετοχή της κοινότητας και η πολυμορφία, μεταξύ άλλων κριτηρίων, παράλληλα με άλλα οφέλη, όπως ο προσανατολισμός στη νεολαία ή η συμπερίληψη διασυνοριακών πτυχών.

Ένας οργανισμός που έλαβε επιχορήγηση για την πρόσκληση 2024 για τις ιστορίες των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς ήταν η πλατφόρμα πολιτιστικών μελετών CULTstore στη Σερβία για ένα έργο που διερευνά τη σιδηροδρομική κληρονομιά σε ολόκληρη την Κεντρική Ευρώπη.

Η ιστορία των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς

Αυτή η Ιστορία εξηγούσε την ανάπτυξη και τη μετέπειτα παρακμή των σιδηροδρόμων στην επαρχία Βοϊβοντίνα στη βόρεια Σερβία κατά τη διάρκεια του 19ου και του 20ού αιώνα και διερευνούσε τους δεσμούς με την Πολωνία, τη Σλοβακία, την Τσεχική Δημοκρατία και την Ουγγαρία μέσα από το πλαίσιο του σιδηροδρομικού δικτύου της πρώην μοναρχίας των Αψβούργων. Περιγράφοντας εγκαταλελειμμένους σταθμούς και σιδηροδρομικές γραμμές, περιέγραψε τους στόχους του CULTstore να επιστήσει την προσοχή σε αυτούς τους χώρους χρησιμοποιώντας την ψηφιακή τεχνολογία για να ταξιδέψει στο χώρο και το χρόνο.

Η προσέγγιση του έργου και το κοινό

Η επιχορήγηση από το πρόγραμμα European Heritage Days Stories χρησιμοποιήθηκε για το έργο "V4+V Virtual Train Journey". Ο κύριος στόχος αυτού ήταν να συνδεθούν και να εμπλακούν οι νέοι με τη σιδηροδρομική κληρονομιά και να τους βοηθήσουν να νιώσουν ότι έχουν τη δυνατότητα να ερμηνεύσουν οι ίδιοι αυτή την ιστορία μέσω μιας σειράς συμμετοχικών εκδηλώσεων και καθηλωτικών δραστηριοτήτων. Η προσέγγιση έδειξε τη σιδηροδρομική κληρονομιά σε ένα κοινωνικό και πολιτιστικό πλαίσιο, συνδέοντας το παρελθόν με το παρόν μέσω θεμάτων όπως το εμπόριο, η μετακίνηση και το ανήκειν, ενώ η χρήση της σύγχρονης τεχνολογίας στο έργο ανέδειξε επίσης το ρόλο της ψηφιοποίησης στη διατήρηση και την προώθηση της πολιτιστικής κληρονομιάς για το μέλλον. Με την προσέλκυση συμμετεχόντων από πολυπολιτισμικές και αγροτικές περιοχές και πέρα από τα εθνικά σύνορα, το έργο αποσκοπούσε επίσης στη δημιουργία κοινοτήτων και στη συμπερίληψη προοπτικών από διαφορετικές γλωσσικές και πολιτιστικές ταυτότητες, παρέχοντας μια πλατφόρμα και ένα χώρο έκφρασης και διαλόγου.

Εμπλοκή και ενδυνάμωση των νέων

Στόχος του έργου ήταν να δημιουργήσει έναν ασφαλή, εμπνευσμένο και προσβάσιμο χώρο για το νεανικό κοινό, ώστε να ανακαλύψει και να συμμετάσχει στην πολιτιστική κληρονομιά. Η μεθοδολογία γεφύρωσε τη δομημένη εκπαίδευση και την άτυπη μάθηση, παρουσιάζοντας την πολιτιστική κληρονομιά όχι μόνο ως αντικείμενο προς μελέτη, αλλά και χρησιμοποιώντας την ως εργαλείο για την προσωπική και κοινωνική ανάπτυξη. Κατά τη διάρκεια του έργου, οι διοργανωτές είδαν με ιδιαίτερη ικανοποίηση το έντονο ενδιαφέρον του κοινού ηλικίας 16-26 ετών και ανταποκρίθηκαν προσαρμόζοντας τα σχέδια ώστε να επικεντρωθούν ιδιαίτερα στη δημιουργικότητα και την περιέργεια αυτής της ηλικιακής ομάδας. Οι φωνές αυτών των νέων είχαν κεντρικό ρόλο στο έργο, και εστιάζοντας στον ρόλο τους στην υπεράσπιση της πολιτιστικής κληρονομιάς συμμετείχαν ως δημιουργοί που ηγήθηκαν των συζητήσεων και των παρουσιάσεων και όχι ως παθητικοί συμμετέχοντες. Το έργο έδωσε επίσης έμφαση στην ευρύτερη ευρωπαϊκή πολιτιστική κοινότητα, προωθώντας τον διαπολιτισμικό διάλογο και ενισχύοντας τις πανευρωπαϊκές αξίες της δημοκρατίας και της πολιτιστικής ποικιλομορφίας μέσω της ενεργού συμμετοχής των πολιτών και της κοινωνικής ένταξης.

Εντυπωσιακές δραστηριότητες και ενεργός συμμετοχή

Ένα βασικό αποτέλεσμα του έργου ήταν η δημιουργία μιας εικονικής σιδηροδρομικής διαδρομής, μετατρέποντας ιστορικά ταξίδια σε σύγχρονα ψηφιακά, προσβάσιμα μέσω κωδικών QR και προβολής. Η διαδρομή είναι πλέον διαθέσιμη στο διαδίκτυο και περιλαμβάνει γραπτές αφηγήσεις και βίντεο μαζί με αρχειακές και σύγχρονες φωτογραφίες υποδομών, όπως σήραγγες, γέφυρες και αποθήκες, σε μια διαδραστική εμπειρία που συνδέει σιδηροδρομικές τοποθεσίες πολιτιστικής κληρονομιάς πέρα από τα εθνικά σύνορα.

Πολλές από τις δραστηριότητες απαιτούσαν επίσης ενεργό συμμετοχή και προσωπικό προβληματισμό για τη δημιουργία του περιεχομένου, με έννοιες που αναδύθηκαν, όπως η σύνδεση της παραμελημένης κτιριακής κληρονομιάς με την οικονομική παρακμή, καθώς και άλλα θέματα νοσταλγίας, καινοτομίας και βιωσιμότητας. Μέσω ενός διαγωνισμού φωτογραφίας, οι συμμετέχοντες ενθαρρύνθηκαν να καταγράψουν όχι μόνο τις φυσικές δομές των σιδηροδρομικών σταθμών αλλά και να εκφράσουν συναισθηματικές πτυχές αυτής της ιστορίας. Αυτές οι "φωτογραφικές ιστορίες" επιμελήθηκαν στη συνέχεια σε μια έκθεση φωτογραφίας που περιόδευσε σε πόλεις της Σερβίας. Πραγματοποιήθηκε επίσης μια σειρά εκδηλώσεων "Youth Talks", οι οποίες έφεραν σε επαφή μαθητές για να συζητήσουν τις εμπειρίες τους από τους σιδηροδρόμους μέσα από οπτικές γωνίες όπως τα ταξίδια, οι αναμνήσεις και η τέχνη. Με συντονιστές τους ίδιους τους νέους, τα θέματα που επέλεξαν να συζητήσουν περιλάμβαναν την αρχιτεκτονική αποκατάσταση, τη βιώσιμη ανάπτυξη και τις εμπειρίες από τις σιδηροδρομικές διασυνδέσεις σε όλη την Ευρώπη.

Συνδέοντας χώρες σε όλη την Ευρώπη

Όπως αντικατοπτρίζεται στην ονομασία του έργου, "V4+V", η οποία αναφέρεται στις χώρες του Βίσεγκραντ και στην επαρχία Βοϊβοντίνα στη Σερβία, οι διεθνείς πτυχές του έργου είχαν τις ρίζες τους στην κληρονομιά του σιδηροδρομικού δικτύου της πρώην μοναρχίας των Αψβούργων. Με βάση αυτή την κοινή ιστορία πέρα από τα σύνορα, η ευρωπαϊκή διάσταση του έργου αποσκοπούσε στο να παράσχει μια ουσιαστική πλατφόρμα για τη συλλογική μνήμη στη Σερβία, την Τσεχική Δημοκρατία, τη Σλοβακία, την Πολωνία και την Ουγγαρία και να αναδείξει τον τρόπο με τον οποίο το κοινό παρελθόν των υποδομών θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για τη μελλοντική συνεργασία. Ο ψηφιακός χαρακτήρας του χάρτη επέτρεψε επίσης την ελεύθερη και ανοικτή πρόσβαση στις πληροφορίες που παρήχθησαν, υποστηρίζοντας τη συμμετοχικότητα και τον διαπολιτισμικό διάλογο και αναλογιζόμενος τον τρόπο με τον οποίο οι σιδηρόδρομοι παρέχουν συνδέσεις για τους ανθρώπους και τον πολιτισμό, καθώς και φυσικές συνδέσεις μεταξύ των τόπων.

Ανατροφοδότηση του έργου και μελλοντικά σχέδια

Η ανατροφοδότηση από τους νέους συμμετέχοντες κατέδειξε αυξημένα αισθήματα ιδιοκτησίας και ενδιαφέροντος για τους σιδηροδρομικούς χώρους ως μέρος της πολιτιστικής τους ταυτότητας, ενώ οι επισκέπτες της έκθεσης εξέφρασαν ότι τους βοήθησε να επανεξετάσουν την αξία των παραμελημένων βιομηχανικών χώρων και σταθμών στην περιοχή τους. Το ψηφιακό ταξίδι παραμένει στο διαδίκτυο και συνεχίζει να προσελκύει επισκέπτες, ενώ οι φωτογραφικές ιστορίες και το υλικό της εκδήλωσης έχουν διατεθεί σε επαγγελματίες της νεολαίας και εκπαιδευτικούς για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Στον ιστότοπο του έργου προστέθηκε μια έκδοση με συμβουλές και παραδείγματα τρόπων εμπλοκής των νέων με τη σιδηροδρομική κληρονομιά, ενώ πολλά πανεπιστήμια συζητούν για το πώς θα ενσωματώσουν την προσέγγιση του έργου στα προγράμματα σπουδών αρχιτεκτονικής τους στο μέλλον.

Για την περαιτέρω επέκταση του πεδίου εφαρμογής του έργου, οι διοργανωτές εξετάζουν τώρα συνεργασίες με σχολεία και πολιτιστικά κέντρα για τη διερεύνηση πρόσθετων θεμάτων, όπως οι γυναίκες στην ιστορία των σιδηροδρόμων και η περιβαλλοντική βιωσιμότητα, ενώ σχεδιάζονται επίσης εκδηλώσεις παρακολούθησης που θα διευρύνουν τον γεωγραφικό αντίκτυπο του έργου σε νέους από τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, τη Βόρεια Μακεδονία και το Μαυροβούνιο.

Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το έργο, καθώς και πηγές και τον χάρτη εικονικής διαδρομής με τρένο μπορείτε να βρείτε στον ιστότοπο του έργου στη διεύθυνση rail4v4v.com. Το έργο του CULTstore μπορείτε επίσης να το παρακολουθήσετε στο Instagram.