Verlaten spoorweg in Novi Sad, Servië - Credits: Szilárd Antal, 2021 / CULTstore

European Heritage Days Stories is een jaarlijks initiatief dat het werk deelt van degenen die EHD-evenementen hebben georganiseerd en financiering biedt om hun activiteiten verder te ontwikkelen. Er zijn subsidies van maximaal 10 000 euro beschikbaar voor projecten die verband houden met de prioriteiten van de Europese Open Monumentendagen, zoals onderwijs, participatie van de gemeenschap en diversiteit, naast andere criteria, zoals jeugdgerichtheid of grensoverschrijdende aspecten.

Een organisatie die een subsidie kreeg voor de 2024 oproep voor European Heritage Days Stories was het platform voor culturele studies CULTstore in Servië voor een project over spoorwegerfgoed in Centraal-Europa.

Het verhaal van de Europese erfgoeddagen

Dit verhaal gaf uitleg over de ontwikkeling en het latere verval van spoorwegen in de provincie Vojvodina in het noorden van Servië in de 19e en 20e eeuw, en onderzocht de verbindingen met Polen, Slowakije, Tsjechië en Hongarije in de context van het spoorwegnetwerk van de voormalige Habsburgse monarchie. De tentoonstelling beschreef verlaten stations en spoorwegen en schetste de doelstellingen van CULTstore om de aandacht te vestigen op deze ruimtes door gebruik te maken van digitale technologie om door ruimte en tijd te reizen.

De projectaanpak en het publiek

De subsidie van European Heritage Days Stories werd gebruikt voor het project 'V4+V Virtual Train Journey'. Het hoofddoel hiervan was jongeren in contact te brengen met en te betrekken bij het spoorwegerfgoed en hen in staat te stellen deze geschiedenis zelf te interpreteren door middel van een reeks participatieve evenementen en meeslepende activiteiten. De aanpak toonde het spoorwegerfgoed in een sociale en culturele context en legde verbanden tussen het verleden en het heden door middel van thema's als handel, beweging en erbij horen, terwijl het gebruik van moderne technologie in het project ook de rol van digitalisering benadrukte bij het bewaren en promoten van cultureel erfgoed voor de toekomst. Het project trok deelnemers aan uit multiculturele en landelijke regio's en over de landsgrenzen heen en had ook tot doel gemeenschappen op te bouwen en perspectieven van verschillende taalkundige en culturele identiteiten op te nemen door een platform en ruimte te bieden voor expressie en dialoog.

Jongeren betrekken en mondig maken

Het project was bedoeld om een veilige, inspirerende en toegankelijke ruimte te creëren voor een jonger publiek om cultureel erfgoed te ontdekken en eraan deel te nemen. De methodologie sloeg een brug tussen gestructureerd onderwijs en informeel leren, door erfgoed niet alleen te presenteren als een onderwerp dat bestudeerd moet worden, maar het ook te gebruiken als een hulpmiddel voor persoonlijke en sociale ontwikkeling. Tijdens het project waren de organisatoren vooral blij met de grote belangstelling van het publiek tussen 16 en 26 jaar oud en zij reageerden hierop door de plannen zo aan te passen dat ze zich vooral richtten op de creativiteit en nieuwsgierigheid van deze leeftijdsgroep. De stem van deze jongeren stond centraal in het project, en door zich te richten op hun rol in de verdediging van erfgoed namen ze deel als makers die discussies en presentaties leidden in plaats van als passieve deelnemers. Het project legde ook de nadruk op de bredere Europese culturele gemeenschap, het promootte de interculturele dialoog en het bevorderde de pan-Europese waarden van democratie en culturele diversiteit door actief burgerschap en sociale inclusie.

Meeslepende activiteiten en actieve deelname

Een belangrijk resultaat van het project was de creatie van een virtuele treinroute, waarbij historische reizen werden omgezet in hedendaagse digitale reizen die toegankelijk zijn via QR-codes en projectie. De route is nu online beschikbaar en bevat geschreven verhalen en video's naast zowel historische als hedendaagse foto's van infrastructuur zoals tunnels, bruggen en depots in een interactieve ervaring die historische spoorweglocaties over nationale grenzen heen met elkaar verbindt.

Veel van de activiteiten vroegen ook om actieve deelname en persoonlijke reflectie bij het creëren van de inhoud, waarbij concepten naar voren kwamen als het verband tussen verwaarloosd gebouwd erfgoed en economische achteruitgang, evenals andere thema's als nostalgie, innovatie en duurzaamheid. Door middel van een fotowedstrijd werden deelnemers aangemoedigd om niet alleen de fysieke structuren van treinstations te documenteren, maar ook emotionele aspecten van deze geschiedenis te verwoorden. Deze 'fotoverhalen' werden vervolgens samengevoegd tot een fototentoonstelling die langs steden in Servië toerde. Er vond ook een reeks 'Youth Talks'-evenementen plaats waar studenten samenkwamen om hun ervaringen met de spoorwegen te bespreken vanuit een perspectief van reizen, herinneringen en kunst. Onderwerpen die de jongeren zelf kozen om te bespreken waren onder andere architectonische restauratie, duurzame ontwikkeling en ervaringen met interRailen door Europa.

Landen verbinden in Europa

De internationale aspecten van het project werden weerspiegeld in de naam 'V4+V', die verwijst naar de Visegrad-landen en de provincie Vojvodina in Servië, en waren geworteld in de erfenis van het spoorwegnetwerk van de voormalige Habsburgse monarchie. Gebaseerd op deze gedeelde geschiedenis over de grenzen heen, was de Europese dimensie van het project erop gericht om een betekenisvol platform te bieden voor collectieve herinnering in Servië, Tsjechië, Slowakije, Polen en Hongarije en te benadrukken hoe een gemeenschappelijk infrastructureel verleden gebruikt zou kunnen worden voor toekomstige samenwerking. De digitale aard van de kaart maakte ook vrije en open toegang tot de gegenereerde informatie mogelijk, wat inclusiviteit en interculturele dialoog ondersteunde en reflecteerde op hoe spoorwegen verbindingen bieden voor mensen en cultuur en ook fysiek tussen plaatsen.

Feedback over het project en toekomstplannen

Feedback van jonge deelnemers toonde een toegenomen gevoel van eigenaarschap en interesse in spoorweglocaties als onderdeel van hun culturele identiteit, terwijl bezoekers van de tentoonstelling aangaven dat het hen hielp de waarde van verwaarloosde industriële ruimtes en stations in hun omgeving opnieuw te overwegen. De digitale reis blijft online en blijft bezoekers trekken, terwijl de fotoverhalen en het evenementmateriaal beschikbaar zijn gesteld aan jeugdwerkers en leerkrachten voor educatieve doeleinden. Een publicatie met advies en voorbeelden van manieren om jongeren te betrekken bij het spoorwegerfgoed werd toegevoegd aan de website van het project en verschillende universiteiten zijn in gesprek over hoe ze de projectaanpak in de toekomst kunnen integreren in hun architectuurcurricula.

Om de reikwijdte van het project verder uit te breiden, overwegen de organisatoren nu om samen te werken met scholen en culturele centra om aanvullende onderwerpen te verkennen, zoals vrouwen in de spoorweggeschiedenis en ecologische duurzaamheid, terwijl er ook vervolgevenementen worden gepland om de geografische impact van het project uit te breiden naar jongeren uit Bosnië en Herzegovina, Noord-Macedonië en Montenegro.

Meer informatie over het project, evenals hulpmiddelen en de virtuele treinritkaart zijn te vinden op de website van het project op rail4v4v.com. Het werk van CULTstore is ook te volgen op Instagram.