Լուսանկար՝ էքսկուրս Տալլինի պատմական փայտե գերանավոր առաստաղների հետքերով, հեղինակ՝ Արոն Ուրբ, 2023 թ.

Մշակութային ժառանգությունը ավելի մատչելի դարձնելու անհատական ջանք

Մենք վճռականորեն աջակցում ենք այն գաղափարին, որ մեզ համար որպես ազգ մեծ արժեք ներկայացնող ճարտարապետական ժառանգությունը պետք է ավելի մատչելի և շոշափելի լինի լայն հանրության համար։ Ժառանգության օրերը հիանալի հնարավորություն են ներկայացնելու և կրթելու մարդկանց մեր հարուստ և բարդ ճարտարապետական պատմության մասին։ Փառատոնը հնարավորություն է տալիս այցելել այն շենքեր, որոնք սովորաբար փակ են հանրության առջև, և լսել անցյալի պատմություններ, որոնք օգնում են ավելի լավ հասկանալ մեր պատմությունն ու մշակույթը։

Այնուամենայնիվ, թեև տարվա մեկ անգամ բարձրաձայն տոնում ենք մեր սիրելի ժառանգությունը, կարևոր է նկատել, որ շատ մարդիկ լուռ, առօրյա ջանքեր են գործադրում ճարտարապետական ժառանգության խնամքի համար։ Նույն մարդիկն ու հաստատություններն են պլանավորում և իրականացնում միջոցառումները՝ նրանք են Էստոնիայում այս ամենամյա փառատոնը կազմակերպող իրական ուժը։ Նրանք ունեն հատուկ գիտելիքներ և հմտություններ, որոնք անշուշտ արժանի են հանրության հետ կիսվելու, և դրա համար մենք անչափ երախտապարտ ենք։ Այս տարի մեր ամբողջ երկրի մասշտաբով անցկացված փառատոնը հյուրընկալեց մոտ 80 միջոցառում, որոնք կազմակերպվել էին մոտ 60 մշակութային ժառանգության ոլորտի մասնագետների կողմից։

Որպես համակարգողներ, մենք չենք ձգտում միջոցառումների որոշակի թվին, թեև հիանալի է, եթե այցելուները ընտրության հնարավորություն ունեն, սակայն առավել կարևորում ենք միջոցառումների բովանդակությունը և ծրագրի ամբողջականությունը։ Համոզված կարող ենք ասել, որ այս տարի միջոցառումները շատ լավ էին պլանավորված, համապատասխանում էին թեմային և մեծ արժեք ավելացրին ծրագրին։

Tour of Vastseliina episcopal castle, credits Rein Traagel, 2025.">

Պատուհաններ դեպի անցյալ

Տարիների ընթացքում մենք մեր լավագույնը ցուցաբերել ենք EHD-ի թեմա մեր փառատոնին ներդնելու հարցում, սակայն նաև ավելացրել ենք մի շարք ասպեկտներ, որոնք տեղական են։ Օրինակ՝ 2022 թվականին, կայուն ժառանգության տարում, երբ էստոնական ժառանգության խորհուրդը կենտրոնացած էր պատմական քաղաքային կենտրոնների վրա, մեր փառատոնը անցկացվեց «Կենդանի հին քաղաք» անվամբ։ Չորսօրյա ծրագիրը կազմված էր բնակիչներից, հաստատություններից, քաղաքային վարչակազմերից և համայնքներից, որոնք բոլորը ներկայացրին հին քաղաքի կյանքի մի մասը։ Միջոցառումներում և հաղորդակցության մեջ ընդհանուր թեման հին քաղաքներում կյանքը պահպանելն էր՝ ինչպես կանխել առևտրային և բնակելի ակտիվության տեղափոխումը հին կենտրոններից և թույլ չտալ, որ պատմական շենքերն ու ժառանգական տարածքները դատարկվեն։

Alongside the 2022 festival, we composed an exhibition introducing 11 heritage makers that help keep old towns alive. The shot from the exhibition pictures Kuressaare town hall square.  Credits: Piltnik Kärt, 2022.">

2023 թվականի փառատոնի համար մենք ամբողջությամբ միացանք EHD-ի «կենդանի ժառանգություն» թեմային և չորս օր շարունակ միջոցառումներ կազմակերպեցինք ամբողջ Էստոնիայում։ Այս թեման օգնեց մեզ հասնել միջոցառումների կազմակերպիչներին և հանրությանը, որոնք մի փոքր տարբերվում էին նախորդ և հետագա տարիների հանդիսատեսից, քանի որ ավանդույթները, արհեստներն ու պրակտիկաները ժառանգության խորհրդի ամենօրյա ուշադրության առարկա չեն։ Մեր ծրագրում, օրինակ, կային ձկնորսական մշակույթին, հյուսվածքի արհեստին, խոհանոցին, կտորի հավաքմանը նվիրված միջոցառումներ, ինչպես նաև ավանդական ժառանգության օրերի թեմաներ՝ աղյուսագործություն, ժառանգական լանդշաֆտային դիզայն, պատմական ինտերիեր դիզայն։

Carpet restoration at Alar Kotli house museum. Credits: Kadri Lepik, 2023.">

Անցյալ տարի մենք ուսումնասիրեցինք մեր ներքին ճանապարհներն ու երկաթուղիները, ինչպես նաև ջրային և օդային երթուղիները։ Երթուղիների, ցանցերի, կապերի և հաղորդակցության ժառանգությունը բացահայտվեց դասախոսությունների, վարպետության դասերի, ցուցահանդեսների, վիկտորինաների և բազմաթիվ այլ միջոցառումների միջոցով։ Ինչ վերաբերում է միջոցառումներին, դրանք միաժամանակ կենտրոնացած էին տարբեր տրանսպորտային միջոցների վրա և տրանսպորտի արդյունքում ստեղծված ճարտարապետության վրա՝ պատմական նավահանգիստներ, երկաթուղային կայարաններ, կրոնական շինություններ։ Թեմատիկ առումով, այդ տարվա փառատոնի անվանումն էր «Hoiame ühendust», որը բառախաղով կարելի է թարգմանել ինչպես «Մնանք կապի մեջ», այնպես էլ «Պահպանենք կապերը»։

Hike on an ancient highway – Rumbi soosild. Credits: Estonian Bicycle Museum, 2024.">

Էստոնիան մասնակցում է Եվրոպական ժառանգության օրերի փառատոնին 1993 թվականից։ Այդ ժամանակ պանեվրոպական այս տոնակատարությանը միանալու նախաձեռնությունը պատկանում էր «Eesti Muinsuskaitse Selts» (Էստոնիայի պատմական ժառանգության պահպանության ընկերություն) հասարակական կազմակերպությանը, որը զբաղվում է ժառանգության պաշտպանությամբ։ 2015 թվականից մեր երկրի մասնակցությունը EHD-ին համակարգում է Էստոնիայի ազգային ժառանգության խորհուրդը։