Citrusveiling - Rotterdams naoorlogse toegangspoort tot de wereld

Voor mij begon het bezoek aan Rotterdam bij de Citrusveiling, een opvallend voorbeeld van naoorlogse wederopbouw met een wereldwijd verhaal. Dit monumentale gebouw vormde de hoeksteen van het Merwedehavengebied, ooit een van de grootste fruithavens ter wereld waar dagelijks ontelbare tonnen fruit en andere goederen werden opgeslagen en overgeslagen.

Jarenlang vonden de veilingen plaats in het Algemeen Verkooplokaal aan de Goudsingel. Om de positie van Rotterdam als doorvoerhaven te versterken liet de stad in 1950 een hypermodern fruitcentrum bouwen. Architecten Van Tijen en Maaskant, met Hugh Maaskant als ontwerper, creëerden een complex dat aan de ene kant begrensd wordt door de Marconistraat en aan de andere kant door de havenspoorlijn. Het bestaat uit een veilinghal en een lang gebouw voor opslag en kantoren.

Zowel het interieur als het exterieur zijn grotendeels in originele staat gebleven. Het expressieve ontwerp, de decoratieve elementen en architectonische details, samen met de historische rol in de fruithandel van de stad, maken het gebouw van grote betekenis - sinds 2010 erkend in het Nationaal Monumentenregister. Op 14 september verwelkomde de Citrusveiling het publiek met een tentoonstelling en rondleidingen.

Groot Handelsgebouw - Een monument van collectieve kracht

Een ander hoogtepunt is het Groot Handelsgebouw, het vlaggenschip van de naoorlogse wederopbouw van Rotterdam. Ontworpen door Huig Maaskant en Willem van Tijen om de leegte op te vullen die was ontstaan door de bombardementen in oorlogstijd, werd het in 1953 officieel geopend door Koningin Juliana als het grootste gebouw van Nederland.

Met een lengte van 220 meter, een breedte van 85 meter en een hoogte van 43 meter beslaat het complex 445.000 vierkante meter verdeeld over negen verdiepingen, met drie binnenplaatsen en een interne weg van 1,5 kilometer. Dit innovatieve concept stelde ondernemers in staat om magazijnen, showrooms en kantoren onder één dak te combineren - destijds gevierd als "een symbool van collectieve kracht en het onwankelbare geloof in het vermogen van Rotterdam om te groeien".

Vandaag de dag huisvest het gebouw meer dan 400 bedrijven en twee innovatieve kantoorhubs - Kleinhandel en het Cambridge Innovation Centre - maar ook fietsverhuur, kinderopvang, fitnessstudio's, restaurants en cafés. Bovenop ligt het grootste groene dak van Rotterdam.

Tijdens Open Monumentendag was het Groot Handelsgebouw ook het centrale informatiepunt voor bezoekers en een speciale fototentoonstelling, "Lang Leve(n) het Erfgoed", een uitwisseling met het Monumentenfonds Aruba met 16 prijswinnende foto's van Arubaans erfgoed gemaakt door lokale hobbyfotografen.

Laurenskerk - Het levende middeleeuwse hart van de stad

In het hart van de stad staat de Laurenskerk, het enige overgebleven laatmiddeleeuwse gebouw van Rotterdam (1449-1525). Opgedragen aan Sint Laurens van Rome, de beschermheilige van Rotterdam, overleefde het gedeeltelijk het bombardement van 14 mei 1940 en staat sindsdien symbool voor de veerkracht van de inwoners en de wedergeboorte van de stad. Het laatgotische silhouet staat in schril contrast met de hypermoderne skyline eromheen.

Binnen kunnen bezoekers de bronzen deuren van Giacomo Manzù bewonderen die oorlog en vrede uitbeelden, het 18e-eeuwse koperen koorhek, het doopvont van Hans Petri en het glas-in-loodraam Vrede en Verzoening dat in 2021 werd onthuld door ZKH Prinses Beatrix. In de kerk staan ook drie Marcussen-orgels, waaronder het beroemde "Red Giant", dat momenteel wordt gerestaureerd.

Tijdens Open Monumentendag zette de Laurenskerk haar deuren wijd open met een première in samenwerking met de Rotterdam Street Culture Week (RSCW). Artistiek directeur Rajiv Bhagwanbali en straatcultuurkunstenaars verbeeldden de historische verhalen van de kerk opnieuw door middel van drie originele performances:

• - Een interactieve muzikale ervaring met Ivan Words en Dr. Slow Sweat, een mix van live sampling, gesproken woord en publieksparticipatie.
• - Een dialoog tussen klassiek orgel en piano door Matthijs van der Wilt, gekoppeld aan een freestyle BMX performance door Dez Maarsen, geënsceneerd tussen het standbeeld van Witte de With en het orgel geschonken door Duitsland als een gebaar van verzoening.
• - Een live calligraffiti-performance door letterkunstenaars Daan en Spckr op een spiegelende muur, waarbij middeleeuwse schrifttradities versmolten met hedendaagse graffitistijlen in samenwerking met het Street Art Festival ALL CAPS.

Het resultaat was een krachtige ontmoeting van heilige ruimte, artistieke innovatie en co-creatie met de gemeenschap.

Het Lucy Havelaar Huis - Een thuis voor sociale betrokkenheid

In de tuinwijk Tuindorp Vreewijk staat het Lucy Havelaar Huis, een vrijstaande woning gebouwd in 1918 en nu een rijksmonument. De eerste twee decennia was het de thuisbasis van mevrouw Lucy Havelaar, directeur van het nabijgelegen Zuider Volkshuis, een nieuw buurthuis ontworpen om lokale arbeiders te "verheffen". Onder haar leiding werd het Volkshuis een sociaal centrum met cursussen, tentoonstellingen, een bibliotheek, leeszaal, kleuterschool en medische klinieken.

Lucy woonde om de hoek op Lede 37 - het huis dat vandaag de dag nog steeds haar naam draagt. Later woonde Frits Touw er, de eerste directeur van het Zuiderziekenhuis. In 2000 werd het volledig gerestaureerd en in 2001 diende het korte tijd als museumwoning tijdens het Culturele Hoofdstadjaar van Rotterdam. In 2006 werd de tuin opnieuw ingericht.

Lucy Havelaar komt voor in 1001 Vrouwen uit de Nederlandse Geschiedenis, samen met Ida Last-ter Haar, haar collega en partner van schrijver Jef Last, en Anne Mankes-Zernike, de eerste vrouwelijke minister van Nederland.

Tijdens Open Monumentendag gaf Frans Meijer rondleidingen door het huis en de tuin (alleen op reservering).

Erfgoed door de tijd heen vieren

Deze vier locaties - van monumentale veilinghallen tot intieme gemeenschapshuizen - illustreren de diversiteit en vitaliteit van het Rotterdamse erfgoed. Door ze te bezoeken tijdens Open Monumentendag werd duidelijk hoe het gedeelde erfgoed van Europa niet alleen leeft in architectuur, maar ook in creativiteit, herinnering en gemeenschapsleven. Dit is de essentie van de Europese Open Monumentendagen: het ontdekken, vieren en beschermen van de culturele schatten die ons over de grenzen heen verbinden.